อีลาอ์ ซิฮาร ลิอาน สามคำพูดที่เปลี่ยนสถานะของชีวิตคู่

สามเรื่องในตอนนี้มีจุดร่วมกันอย่างหนึ่ง คือมันเกิดจากคำพูด และคำพูดนั้นเปลี่ยนสถานะของคนสองคนทันที

อีลาอ์ การสาบานว่าจะไม่เข้าหาภรรยา

ตามหลักภาษา คำนี้แปลว่าการสาบาน ส่วนตามหลักนิติศาสตร์ เอกสารนิยามไว้ว่า การที่สามีซึ่งสามารถร่วมประเวณีกับภรรยาได้ สาบานว่าจะไม่ร่วมประเวณีกับนางเป็นเวลามากกว่าสี่เดือน

ข้อตัดสิน

การสาบานว่าจะงดเกินสี่เดือน เป็นสิ่งต้องห้าม เป็นการฝ่าฝืน และผู้ที่ทำมีบาป ส่วนการสาบานที่ไม่เกินสี่เดือน เอกสารแยกไว้สองสภาพ ถ้า มีความจำเป็นหรือประโยชน์อันชอบธรรม เช่นเพื่ออบรมพฤติกรรมของภรรยา ถือว่าอนุญาต แต่ถ้า ไม่มีความจำเป็นและไม่มีประโยชน์อันชอบธรรม ถือว่าต้องห้าม

สิ่งที่ตามมาเมื่อครบสี่เดือนรายละเอียดฟิกฮ์สี่ข้อตามที่เอกสารระบุ

ข้อที่หนึ่ง ผู้ที่สาบานไว้ ศาสนาส่งเสริมให้เขายกเลิกคำสาบานภายในสี่เดือน หากยังงดจนครบกำหนด เขาจำเป็นต้องยกเลิกสิ่งที่สาบานไว้และจ่ายกัฟฟาเราะฮ์ของคำสาบาน มิฉะนั้นก็จำเป็นต้องหย่า

ข้อที่สอง ทัศนะที่มีน้ำหนักมากกว่าคือ การหย่าไม่เกิดขึ้นเองเพียงเพราะครบสี่เดือน เมื่อครบแล้วเขาจะถูกให้เลือกระหว่างกลับไปหาภรรยาพร้อมจ่ายกัฟฟาเราะฮ์ หรือหย่า

ข้อที่สาม เมื่อสามีภรรยาขัดแย้งกันเรื่องระยะเวลา บรรดานักนิติศาสตร์กล่าวว่าให้ยึดคำพูดของสามีพร้อมกับการสาบานของเขา และข้อที่สี่ เมื่อขัดแย้งกันว่าร่วมประเวณีแล้วหรือยัง ให้ถือคำพูดของสามีพร้อมกับการสาบานเช่นกัน

สิ่งที่เรื่องนี้บอกโดยไม่ต้องอธิบายเพิ่ม คือการตัดขาดจากภรรยาอย่างไม่มีกำหนด ไม่ใช่ทางที่ศาสนาเปิดไว้ให้ใช้ระบายอารมณ์

ซิฮาร การเปรียบภรรยากับคนที่ต้องห้ามตลอดกาล

ตามหลักภาษา ซิฮารมาจากคำที่ชายกล่าวแก่ภรรยาว่า เธอเป็นเสมือนหลังของแม่ฉัน ส่วนตามหลักนิติศาสตร์ คือการที่สามีเปรียบเทียบภรรยาของตนกับสตรีที่ต้องห้ามแก่เขาตลอดกาล เอกสารระบุข้อตัดสินไว้ตรงตัวว่าเป็นสิ่งต้องห้าม เป็นคำพูดที่ชั่วร้าย และเป็นคำกล่าวอันเป็นเท็จ

ٱلَّذِينَ يُظَـٰهِرُونَ مِنكُم مِّن نِّسَآئِهِم مَّا هُنَّ أُمَّهَـٰتِهِمْ ۖ إِنْ أُمَّهَـٰتُهُمْ إِلَّا ٱلَّـٰٓـِٔى وَلَدْنَهُمْ ۚ وَإِنَّهُمْ لَيَقُولُونَ مُنكَرًا مِّنَ ٱلْقَوْلِ وَزُورًا ۚ وَإِنَّ ٱللَّهَ لَعَفُوٌّ غَفُورٌ

บรรดาผู้เปรียบเทียบภรรยาของพวกเขาในหมู่พวกเจ้าว่าเสมือนแม่ของพวกเขานั้น พวกนางมิได้เป็นแม่ของพวกเขา บรรดาแม่ของพวกมิได้เป็นอื่นใดนอกจากเป็นผู้ให้กำเนิดพวกเขาเท่านั้น และแท้จริงพวกเขานั้นกล่าวคำพูดที่น่าเกลียดและกล่าวเท็จ และแท้จริงอัลลอฮ์นั้นเป็นผู้ทรงอภัยโทษ ทรงยกโทษให้เสมอ

quran.com/58:2

อายะฮ์ปิดท้ายด้วยการเปิดประตูอภัย ทั้งที่เพิ่งเรียกคำพูดนั้นว่าน่าเกลียดและเป็นเท็จ

องค์ประกอบสี่ประการ

ซิฮารมีองค์ประกอบสี่ประการ ประการแรกคือ ผู้กล่าว ซึ่งคือสามี นักวิชาการส่วนใหญ่กำหนดว่าต้องบรรลุศาสนภาวะและมีสติสัมปชัญญะสมบูรณ์ ประการที่สองคือ ผู้ถูกกล่าวถึง ซึ่งคือภรรยา ประการที่สามคือ ถ้อยคำ ต้องเป็นถ้อยคำที่ชัดเจน และประการที่สี่คือ บุคคลที่ถูกนำมาเปรียบ โดยหลักคือมารดา แต่นักวิชาการรวมถึงสตรีทุกคนที่เป็นมะห์รอมตลอดกาลแก่เขา

ข้อสามคือเหตุผลที่บทความนี้ตัดสินกรณีของใครไม่ได้ คำพูดจริงที่หลุดออกมาในบ้านมักไม่ตรงกับตัวอย่างในตำรา ต้องมีคนฟังถ้อยคำนั้นแล้ววินิจฉัย

กัฟฟาเราะฮ์ และข้อตัดสินที่ตามมารายละเอียดตามที่เอกสารระบุ

ห้ามเข้าหาภรรยาก่อนชดใช้ นักวิชาการส่วนใหญ่ถือว่าเป็นที่ต้องห้ามสำหรับผู้กล่าวซิฮารที่จะร่วมประเวณีกับภรรยาก่อนชดใช้กัฟฟาเราะฮ์ให้เรียบร้อย และขยายไปถึงการแสวงหาความสุขรูปแบบอื่นด้วย หากเขาร่วมประเวณีไปก่อน เอกสารแยกสองกรณี คือไม่รู้บทบัญญัติ ซึ่งไม่มีบาปแต่ยังต้องชดใช้ และรู้อยู่แล้วแต่ยังฝ่าฝืน ซึ่งมีบาปและยังต้องชดใช้

ลำดับของกัฟฟาเราะฮ์ มีสามลำดับ คือปลดปล่อยทาสหนึ่งคน ถือศีลอดติดต่อกันสองเดือน และเลี้ยงอาหารคนยากจนหกสิบคน ในบริบทที่ไม่มีทาสแล้ว ลำดับที่ใช้จริงจึงเริ่มที่การถือศีลอด

ภรรยากล่าวซิฮารได้ไหม เป็นประเด็นที่นักวิชาการเห็นต่างกันสามทัศนะ บางท่านว่าไม่มีซิฮารสำหรับภรรยาแต่นางต้องชดใช้กัฟฟาเราะฮ์ บางท่านว่ามี และบางท่านว่าไม่มีและไม่ต้องชดใช้ใด นอกจากต้องเตาบะฮ์ ส่วน กล่าวซ้ำหลายครั้ง หากกล่าวอีกครั้งหลังชดใช้แล้ว ถือเป็นซิฮารครั้งใหม่ที่ต้องชดใช้ใหม่ทั้งหมด

ซิฮารกับการร่วมหลับนอนก่อนทำกัฟฟาเราะฮ์

มีคำถามสองข้อที่คนมักสงสัยหลังรู้ว่าซิฮารต้องมีกัฟฟาเราะฮ์ คือซิฮารเกิดผลหรือไม่ถ้ายังไม่เคยร่วมหลับนอนกัน และถ้าสามีใกล้ชิดภรรยาไปก่อนทำกัฟฟาเราะฮ์จะเป็นอย่างไร คณะกรรมการฟัตวาถาวร (อัลลัจนะฮ์ อัดดาอิมะฮ์) ที่ IslamQA ยกมาตอบว่า ซิฮารเกิดผลแม้ยังไม่เคยร่วมหลับนอนกัน เพียงมีสัญญาสมรสก็ใช้บทบัญญัตินี้ได้ และสามีต้องไม่ใกล้ชิดภรรยาจนกว่าจะทำกัฟฟาเราะฮ์ครบ สำหรับผู้ที่ทำไปด้วยความไม่รู้ก่อนเริ่มถือศีลอด คำตอบว่าไม่ต้องรับโทษเพิ่มเพราะมีข้ออ้างคือไม่รู้ แต่ต้องงดจนกว่าจะถือศีลอดครบ (islamqa 186092)

ลำดับของกัฟฟาเราะฮ์ตามคำตอบนั้น คือปลดปล่อยทาสที่เป็นผู้ศรัทธา ถ้าทำไม่ได้ให้ถือศีลอดสองเดือนติดต่อกัน และถ้าทำไม่ได้อีกให้เลี้ยงคนยากจนหกสิบคน คนละครึ่งศออ์ของข้าวสาลี ซึ่งตรงกับที่ตอนนี้ระบุไว้ข้างต้นว่าในบริบทปัจจุบันลำดับที่ใช้จริงเริ่มที่การถือศีลอด

ลิอาน การสาบานเมื่อไม่มีพยาน

ตามหลักภาษา ลิอานมาจากคำว่าละอ์น์ ซึ่งแปลว่าการสาปแช่ง ส่วนตามหลักนิติศาสตร์ เอกสารนิยามว่า การเป็นพยานที่ได้รับการเน้นย้ำด้วยการสาบาน และประกอบด้วยการขอสาปแช่ง เพื่อให้พ้นจากบทลงโทษฐานใส่ร้ายของสามี และเพื่อยกเว้นบทลงโทษฐานผิดประเวณีของภรรยา สาเหตุคือการที่สามีกล่าวหาภรรยาว่ากระทำซินา โดยไม่มีพยานสี่คนมายืนยัน

وَٱلَّذِينَ يَرْمُونَ أَزْوَٰجَهُمْ وَلَمْ يَكُن لَّهُمْ شُهَدَآءُ إِلَّآ أَنفُسُهُمْ فَشَهَـٰدَةُ أَحَدِهِمْ أَرْبَعُ شَهَـٰدَٰتٍۭ بِٱللَّهِ ۙ إِنَّهُۥ لَمِنَ ٱلصَّـٰدِقِينَ

และบรรดาผู้กล่าวโทษภรรยาของพวกเขา และสำหรับพวกเขาไม่มีพยานนอกจากตัวของพวกเขาเอง ก็ให้การเป็นพยานของคนหนึ่งในพวกเขากล่าวสาบานสี่ครั้ง ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ แท้จริงเขาเป็นหนึ่งในหมู่ผู้พูดจริง

quran.com/24:6

อายะฮ์ถัดไปให้ครั้งที่ห้าของฝ่ายชายเป็นการขอสาปแช่งตนเองหากโกหก และอายะฮ์ที่ 8 กับ 9 ให้ฝ่ายหญิงสาบานกลับสี่ครั้งว่าเขากล่าวเท็จ แล้วครั้งที่ห้าขอให้ความกริ้วของอัลลอฮ์ประสบแก่นางหากเขาพูดจริง (อันนูร 24:7, 24:8, 24:9) โครงสร้างนี้จบลงโดยไม่มีใครถูกลงโทษ เพราะเมื่อทั้งสองสาบานครบ ศาสนาไม่ตัดสินว่าใครโกหก แต่แยกสองคนออกจากกัน

ที่มาจากซุนนะฮ์

อุวัยมิร อัลอัจญ์ลานีย์ ถามท่านนบีว่า หากชายคนหนึ่งพบชายอื่นอยู่กับภรรยาของเขาแล้วเขาฆ่าชายผู้นั้น พวกท่านจะประหารเขาหรือ แล้วเขาควรทำอย่างไร ท่านตอบว่าอัลลอฮ์ได้ประทานโองการเกี่ยวกับเขาและภรรยาแล้ว และสั่งให้ไปพานางมา จากนั้นทั้งสองทำลิอานต่อหน้าท่าน (บุคอรีย์ 5259, มุสลิม 1492)

วิธีทำ และสิ่งที่ตามมา

ฝ่ายสามีกล่าวคำพยานสี่ครั้งว่าเขาเป็นพยานต่ออัลลอฮ์ว่าเห็นนางผิดประเวณีและเขาเป็นผู้สัตย์จริง แล้วครั้งที่ห้าขอให้การสาปแช่งของอัลลอฮ์ประสบแก่ตนหากโกหก ส่วนฝ่ายภรรยากล่าวสี่ครั้งว่าเขาไม่ได้เห็นนางผิดประเวณีและนางมิได้ทำ แล้วครั้งที่ห้าขอให้ความกริ้วของอัลลอฮ์ประสบแก่นางหากเขาพูดจริง

บทบัญญัติหกข้อที่ตามมาตามที่เอกสารระบุ

ข้อแรก บทลงโทษฐานใส่ร้ายของสามีจะถูกยกเว้น ข้อที่สอง หากลิอานเกิดขึ้นเพื่อปฏิเสธความเป็นบิดาของบุตร การปฏิเสธนั้นมีผลตามศาสนบัญญัติ ข้อที่สาม การแยกทางกันตลอดกาลระหว่างทั้งสองฝ่าย ข้อที่สี่ สามีถูกบังคับให้ทำลิอานเฉพาะกรณีปฏิเสธความเป็นบิดาของบุตร ส่วนกรณีกล่าวหาเฉย ๆ ทัศนะที่มีน้ำหนักกว่าคือไม่ถูกบังคับ ข้อที่ห้า ผู้พิพากษาควรตักเตือนสามีและภรรยาก่อนการทำลิอาน และข้อที่หก เมื่อสามีรู้ว่าภรรยาทำซินา หากไม่เกี่ยวกับการปฏิเสธบุตร สิ่งที่ดีที่สุดคือการปกปิดเรื่องของนางและของตนเอง โดยไม่เปิดเผยต่อผู้อื่น

ข้อหกคือข้อที่ขัดกับสัญชาตญาณมากที่สุด ในเรื่องที่ไม่กระทบสายเลือดของบุตร ทางที่ศาสนาชี้คือปิด ไม่ใช่เปิด

ตอนต่อไป

ตอนถัดไปว่าด้วยอิดดะฮ์ ช่วงเวลาที่ตัวบทกำหนดไว้หลังการแยกทาง และบทบัญญัติเรื่องเชื้อสายซึ่งเป็นเหตุผลหนึ่งที่อิดดะฮ์มีอยู่

ที่มาและการอ้างอิง

เรียบเรียงจาก เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ (فقه النكاح و العشرة) ของทีมวิชาการมุนาดิยา ให้ความรู้โดย อ.คอลิด ศิลปวงษา, อ.ฟาฎิล ศรีจุรี และ อ.อนัส โอรามหลง

1. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 1 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/689194898115d416a73d4efe
2. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 2 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/6a6d8094e59e1096fce046a5
3. อัลกุรอาน Al-Mujadilah 58:2. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/58:2
4. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 186092 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/186092
5. อัลกุรอาน An-Nur 24:6. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/24:6
6. อัลกุรอาน An-Nur 24:7. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/24:7
7. อัลกุรอาน An-Nur 24:8. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/24:8
8. อัลกุรอาน An-Nur 24:9. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/24:9
9. Divorce. Chapter: To divorce one's wife thrice (at a time). https://sunnah.com/bukhari:5259
10. The Book of Invoking Curses. https://sunnah.com/muslim:1492

บทความนี้ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางศาสนา