สิทธิ์ระหว่างสามีภรรยา ทุกสิทธิ์มีหน้าที่คู่กันเสมอ

รายการสิทธิ์ในชีวิตคู่มักถูกยกมาทีละฝั่ง แล้วอ่านออกมาเป็นคนละเรื่องกับที่ตั้งใจ หลักการที่แนวคำวินิจฉัยระบุไว้คือ ทุกสิทธิ์ของฝ่ายหนึ่งมีหน้าที่ของอีกฝ่ายคู่กันเสมอ และความสมดุลนั้นเองคือสิ่งที่ทำให้ครอบครัวมั่นคง (islamqa 10680)

พื้นฐานของการปฏิบัติต่อกัน

เอกสารวางพื้นฐานไว้ว่า แต่ละฝ่ายปฏิบัติดีต่ออีกฝ่ายตามที่บทบัญญัติระบุ และตามขนบธรรมเนียมที่ไม่ค้านกับหลักศาสนา

خَيْرُكُمْ خَيْرُكُمْ لأَهْلِهِ وَأَنَا خَيْرُكُمْ لأَهْلِي

คนที่ดีที่สุดในหมู่พวกท่าน คือผู้ที่ดีที่สุดต่อครอบครัวของเขา และฉันคือผู้ที่ดีที่สุดในหมู่พวกท่านต่อครอบครัวของฉัน

sunnah.com/tirmidhi:3895

สิทธิ์ของภรรยาที่สามีต้องให้

แนวคำวินิจฉัยของ islamqa ระบุสิทธิ์ของภรรยาไว้ห้าด้าน ด้านแรกคือ การอยู่ร่วมอย่างดี (islamqa 43166) ด้านที่สองคือ นะฟะเกาะฮ์ หรือค่าใช้จ่ายในการเลี้ยงดู ซึ่งนักวิชาการเห็นพ้องว่าเป็นหน้าที่ของสามี ด้านที่สามคือ ที่อยู่อาศัยที่มีสิ่งอำนวยความสะดวกตามสมควร ด้านที่สี่คือ ค่ารักษาพยาบาล (islamqa 83815) และด้านสุดท้ายคือ การไม่ถูกทำร้าย ทั้งกายและใจ (islamqa 10680) การละเลยข้อเหล่านี้ไม่ใช่เรื่องเล็ก

كَفَى بِالْمَرْءِ إِثْمًا أَنْ يُضَيِّعَ مَنْ يَقُوتُ

เพียงพอแล้วสำหรับคนหนึ่งในเรื่องความผิดบาป คือการที่เขาทอดทิ้งผู้ที่เขาต้องเลี้ยงดู

sunnah.com/abudawud:1692

เอกสารเพิ่มด้วยว่าสามีต้องไม่ดูถูกดูแคลนภรรยารวมถึงการทำร้ายร่างกาย ควรผ่อนปรนกับภรรยาและลูกในเรื่องที่ไม่ผิดหลักการ และควรดูแลตัวเองให้ดีทั้งเสื้อผ้า กลิ่น และความสะอาด

สิทธิ์ของสามีที่ภรรยาต้องให้

เอกสารระบุไว้แปดข้อ ได้แก่ การเชื่อฟังสามี ไม่ถือศีลอดซุนนะฮ์เว้นแต่ได้รับอนุญาต ไม่ให้ผู้ใดเข้าบ้านเว้นแต่ได้รับอนุญาต ไม่บริจาคสิ่งที่เป็นนะฟะเกาะฮ์ในบ้านเว้นแต่ได้รับอนุญาต พยายามทำให้สามีพอใจ ดูแลบ้านและงานบ้าน ดูแลตัวเองให้ดี และพูดกับสามีด้วยถ้อยคำที่ดีงาม

الْمَرْأَةُ إِذَا صَلَّتْ خَمْسَهَا وَصَامَتْ شَهْرَهَا وَأَحْصَنَتْ فَرْجَهَا وَأَطَاعَتْ بَعْلَهَا فَلْتَدْخُلْ مِنْ أَيِّ أَبْوَابِ الْجَنَّةِ شَاءَتْ

สตรีนั้น เมื่อนางละหมาดห้าเวลาของนาง ถือศีลอดเดือนของนาง รักษาความบริสุทธิ์ของนาง และเชื่อฟังสามีของนาง นางจงเข้าสวรรค์จากประตูใดของสวรรค์ก็ได้ที่นางประสงค์

sunnah.com/mishkat:3254

ตัวบทนี้วางการเชื่อฟังสามีไว้ต่อจากละหมาด ศีลอด และการรักษาตัว ไม่ใช่แทนที่สามอย่างนั้น และไม่ใช่เงื่อนไขที่ลอยอยู่ลำพัง

ขอบเขตของการเชื่อฟัง

รายการข้างบนอ่านโดยไม่มีข้อนี้ไม่ได้ เพราะแนวคำวินิจฉัยกำหนดขอบเขตไว้ชัด ข้อแรกคือไม่มีการเชื่อฟังผู้ถูกสร้างในสิ่งที่เป็นการฝ่าฝืนต่อผู้สร้าง หากสามีสั่งในสิ่งที่อัลลอฮ์ห้าม เป็นที่ต้องห้ามสำหรับภรรยาที่จะเชื่อฟัง (islamqa 13661) ข้อที่สองคือไม่ผูกพันหากการเชื่อฟังนั้นทำให้เกิดอันตรายแก่นาง หรือทำให้นางเสียสิทธิ์ของตัวเอง (islamqa 238820)

ภรรยาที่ทำงาน และเงินของใคร

เมื่อภรรยามีรายได้ คำถามที่ตามมาเกือบทุกบ้านคือ ใครต้องจ่ายอะไร และเงินเดือนของนางเป็นของใคร คำตอบของ IslamQA เริ่มจากหลักว่าค่าเลี้ยงดูเป็นหน้าที่ของสามีตามความสามารถของเขา และเขาไม่มีสิทธิ์บังคับให้ภรรยาจ่ายค่าใช้จ่ายของนางเอง แม้นางจะร่ำรวย เว้นแต่นางยินยอม (islamqa 126316)

เงินเดือนของภรรยาขึ้นอยู่กับสัญญาสมรส ถ้าสัญญาอนุญาตให้นางทำงาน เงินนั้นเป็นของนาง และสามีไม่มีสิทธิ์เอาไปแม้แต่ส่วนเดียวเว้นแต่นางยินยอม ถ้าสัญญาไม่ได้พูดถึงการทำงาน สามีอนุญาตโดยตกลงให้นางช่วยค่าใช้จ่ายครัวเรือนตามสมควรได้ คำตอบอ้างหะดีษที่ว่า เงื่อนไขที่คู่ควรแก่การปฏิบัติตามที่สุดคือเงื่อนไขที่ทำให้การร่วมหลับนอนเป็นที่อนุมัติ (บุคอรีย์ 2721, มุสลิม 1418) และหะดีษที่ว่ามุสลิมผูกพันตามเงื่อนไขของพวกเขา (อบูดาวูด 3594 หะสันเศาะฮีฮ์ตามอัลบานีย์) ส่วนเงินที่ภรรยาให้ครอบครัวด้วยความเต็มใจเรียกคืนไม่ได้ แต่เงินที่ให้สามียืมยังเป็นของนาง และสามีห้ามภรรยาทำงานได้เมื่องานนั้นเป็นสิ่งที่ศาสนาห้าม เช่นต้องคลุกคลีกับชายที่ไม่ใช่มะห์รอม

หลักเดียวกันใช้กับทรัพย์สินทุกชนิดของภรรยา IslamQA ตอบผู้ถามที่สามีอ้างว่าเงินช่วยเหลือจากรัฐเป็นของเขา ว่าทรัพย์สินที่ภรรยามีเป็นของนาง ไม่ใช่ของสามี และสามีเอาไปไม่ได้เว้นแต่นางยินยอมด้วยใจ โดยอ้างอายะฮ์ที่ห้ามกินทรัพย์ของกันโดยไม่ชอบ เว้นแต่เป็นการค้าด้วยความยินยอมของทั้งสองฝ่าย (อันนิซาอ์ 4:29) (islamqa 163541) คำตอบทั้งสองแนะให้คู่สมรสพยายามไม่ทะเลาะกันเรื่องเงิน เพราะหน้าที่ผู้นำครอบครัวของสามีตั้งอยู่บนการเป็นผู้ใช้จ่าย

เรื่องที่ห้ามเล่าต่อ

إِنَّ مِنْ أَشَرِّ النَّاسِ عِنْدَ اللَّهِ مَنْزِلَةً يَوْمَ الْقِيَامَةِ الرَّجُلَ يُفْضِي إِلَى امْرَأَتِهِ وَتُفْضِي إِلَيْهِ ثُمَّ يَنْشُرُ سِرَّهَا

แท้จริง ส่วนหนึ่งจากผู้ที่มีตำแหน่งชั่วช้าที่สุด ณ ที่อัลลอฮ์ในวันกิยามะฮ์ คือชายที่เข้าหาภรรยาของเขาและนางเข้าหาเขา แล้วเขาเผยแพร่ความลับของนาง

sunnah.com/muslim:1437a

ชื่อบทในเศาะฮีฮ์มุสลิมตั้งไว้ตรงตัวว่าห้ามเปิดเผยความลับของสตรี

ความใกล้ชิดในเรื่องเล็ก

ท่านหญิงอาอิชะฮ์เล่าว่า นางดื่มน้ำขณะมีประจำเดือน แล้วส่งภาชนะให้ท่านนบี ท่านวางปากตรงตำแหน่งที่นางดื่มแล้วดื่ม และนางกัดเนื้อขณะมีประจำเดือน แล้วส่งให้ท่าน ท่านวางปากตรงตำแหน่งที่นางกัด (มุสลิม 300) เอกสารยกเรื่องนี้ไว้ในหัวข้อการแสดงความรัก

ความสัมพันธ์ในชีวิตคู่

ข้อตัดสินเรื่องความสัมพันธ์ระหว่างสามีภรรยาเนื้อหาสำหรับผู้ที่แต่งงานแล้วหรือกำลังเตรียมตัว พับไว้เพื่อให้ผู้อ่านเลือกเปิดเอง

เอกสารระบุจุดประสงค์ของการร่วมประเวณีไว้สามอย่าง คือการรักษาเผ่าพันธุ์ การขับน้ำออกจากร่างกาย และความเพลิดเพลินทางจิตใจ และระบุว่าการร่วมประเวณีระหว่างสามีภรรยาอย่างถูกต้องเป็นผลบุญสำหรับทั้งคู่

ดุอาอ์ก่อนร่วมหลับนอน มีตัวบทระบุไว้

بِسْمِ اللَّهِ اللَّهُمَّ جَنِّبْنَا الشَّيْطَانَ وَجَنِّبِ الشَّيْطَانَ مَا رَزَقْتَنَا

ด้วยพระนามของอัลลอฮ์ โอ้อัลลอฮ์ โปรดทำให้ชัยฏอนห่างไกลจากเรา และโปรดทำให้ชัยฏอนห่างไกลจากสิ่งที่พระองค์ประทานแก่เรา

sunnah.com/bukhari:141

สิ่งที่เอกสารระบุว่าต้องห้าม คือการร่วมเพศทางทวารหนัก ซึ่งระบุไว้ว่าเป็นความพินาศและเป็นพฤติกรรมของหมู่ชนลูฏ

ข้อตัดสินอื่นที่เอกสารระบุ การตอบรับของภรรยาเป็นวาญิบ เว้นแต่มีเหตุที่ศาสนายกเว้น เช่นจะก่อให้เกิดอันตราย หากสามีจะหลั่งนอก ต้องขออนุญาตภรรยา เพราะทั้งสองมีสิทธิ์ร่วมกันในบุตรและความสุข หากนางอนุญาตถือว่ามักรูฮ์ การสำเร็จความใคร่ด้วยมือของคู่สมรสถือว่าอนุญาต การใช้ปากเป็นสิ่งที่ให้หลีกห่าง การให้ภรรยาอยู่ด้านบนถือว่ามักรูฮ์ตามทัศนะของอิบนุลก็อยยิม และใช้ยาช่วยได้หากมีความเสื่อมสภาพ ภายใต้การดูแลของแพทย์ และไม่เป็นอันตรายต่อภรรยา

เรื่องการถือศีลอดซุนนะฮ์ ภรรยาไม่ถือศีลอดซุนนะฮ์ขณะสามีอยู่บ้านเว้นแต่ได้รับอนุญาต หากวันนั้นสามีถือศีลอดด้วยก็ไม่ต้องขออนุญาต และหากเป็นการถือชดใช้รอมฎอนเพราะใกล้รอมฎอนถัดไปแล้ว ก็ไม่ต้องขออนุญาต เอกสารเตือนไว้ด้วยว่า รสนิยมที่ได้มาจากการมองสิ่งที่หะรอมทั้งในชีวิตจริงและออนไลน์ ส่งผลเสียต่อชีวิตคู่

ตอนต่อไป

เรื่องถัดไปคือการมีภรรยาหลายคน ซึ่งมีเงื่อนไขและคำสำทับที่ต้องอ่านให้ครบ

ที่มาและการอ้างอิง

เรียบเรียงจาก เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ (فقه النكاح و العشرة) ของทีมวิชาการมุนาดิยา ให้ความรู้โดย อ.คอลิด ศิลปวงษา, อ.ฟาฎิล ศรีจุรี และ อ.อนัส โอรามหลง

1. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 1 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/689194898115d416a73d4efe
2. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 2 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/6a6d8094e59e1096fce046a5
3. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 10680 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/10680
4. Chapters on Virtues. Chapter: The Virtue Of The Wives Of The Prophet (SAW). https://sunnah.com/tirmidhi:3895
5. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 43166 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/43166/how-to-treat-your-wife-in-islam
6. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 83815 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/83815
7. Zakat (Kitab Al-Zakat). Chapter: On Doing Kindness To Near Relatives. https://sunnah.com/abudawud:1692
8. Marriage. Chapter: The Treatment of Wives, and the Rights of each - Section 2. https://sunnah.com/mishkat:3254
9. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 13661 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/13661
10. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 238820 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/238820
11. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 126316 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/126316
12. Conditions. Chapter: The terms and the conditions of Mahr. https://sunnah.com/bukhari:2721
13. The Book of Marriage. Chapter: Fulfilling the conditions stipulated in the Marriage. https://sunnah.com/muslim:1418
14. The Office of the Judge (Kitab Al-Aqdiyah). Chapter: Regarding reconciliation. https://sunnah.com/abudawud:3594
15. อัลกุรอาน An-Nisa' 4:29. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/4:29
16. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 163541 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/163541
17. The Book of Marriage. Chapter: The prohibition of disclosing a woman's secrets. https://sunnah.com/muslim:1437a
18. The Book of Menstruation. Chapter: It is permissible for a menstruating woman to wash her husband's head, and comb his hair; her leftovers are pure (tahir); and regarding reclining in her lap and reciting Qur'an. https://sunnah.com/muslim:300
19. Ablutions (Wudu'). Chapter: To recite "In the name of Allah," during every action and on having sexual relations with one's wife. https://sunnah.com/bukhari:141

บทความนี้ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางศาสนา