เมื่อชีวิตคู่มีปัญหา และเส้นที่อิสลามไม่ให้ข้าม

ความขัดแย้งในชีวิตคู่เป็นเรื่องปกติ สิ่งที่ต่างกันคือแต่ละคู่จัดการกับมันอย่างไร

อ่านตอนนี้ให้ครบ

หัวข้อในตอนนี้ถูกยกไปตัดตอนบ่อยที่สุดในบรรดาเรื่องของชีวิตคู่ ทั้งโดยคนที่อยากใช้มันเป็นข้ออ้าง และโดยคนที่อยากใช้มันโจมตีศาสนา สิ่งที่แนวคำวินิจฉัยของ IslamQA เขียนไว้เป็นประโยคเปิดของคำตอบเรื่องนี้เลยคือ ไม่มีสิ่งใดในอัลกุรอานที่บ่งชี้ว่าชายได้รับอนุญาตให้ทุบตีภรรยา (islamqa 41199) ใครที่อ่านเฉพาะหัวข้อเดียวแล้วสรุป กำลังอ่านไม่ครบ

วิธีแก้ปัญหาที่เอกสารให้ไว้ก่อน

ก่อนจะถึงเรื่องการดื้อดึง เอกสารให้แนวทางจัดการปัญหาไว้ก่อนแล้ว คือให้ยิ้มและอ่อนโยนต่อกัน ฝึกผ่อนปรนและให้อภัยในความบกพร่อง แต่ไม่ใช่กับสิ่งที่เป็นบาป หาเวลาพูดคุยและโน้มน้าวกัน ตักเตือนและเตือนสติกัน และยกระดับการตักเตือนเมื่อจำเป็นจริง นอกจากนั้นให้ตรวจสอบข่าวลือก่อนเชื่อ ตัดสินอย่างยุติธรรม และปรึกษาหารือกัน

ปัญหาเชิงสังคมสามข้อ และวิธีแก้ที่เอกสารให้มาด้วย

เอกสารครั้งที่ 2 เปิดด้วยการแยกปัญหาในชีวิตคู่ออกเป็นสองประเภท คือปัญหาเชิงสังคมกับปัญหาเชิงหลักการ แล้วระบุว่าเป้าหมายของเดาเราะฮ์คือประเภทหลัง แต่ก็ไม่ปล่อยประเภทแรกทิ้งไว้เฉย ๆ

หนึ่ง การสื่อสาร คือการที่สามีและภรรยาปราศจากการสื่อสารกันอย่างรอบด้านและเพียงพอในเรื่องต่าง ๆ ของชีวิตคู่ วิธีแก้ที่เอกสารให้ไว้คือกำหนดเวลาร่วมกันในการตั้งวงสนทนาประจำวัน และกำหนดเวลาออกไปธุระหรือพักผ่อนด้วยกันเพื่อเพิ่มความสัมพันธ์ สอง ความเชื่อใจที่อ่อนแอ เอกสารระบุสาเหตุไว้สามอย่าง คือการละเลยเรื่องที่ควรใส่ใจ การหึงหวงเกินความพอดี และการคาดคะเนต่ออีกฝ่ายโดยไม่มีหลักฐาน วิธีแก้คือพยายามเข้าใจกันและออกห่างจากสิ่งที่จะทำให้ความสัมพันธ์เสียหาย และไม่หึงหวงเกินความพอดี

สาม การไม่เห็นคุณค่าและไม่ขอบคุณอีกฝ่าย วิธีแก้คือพยายามขอบคุณซึ่งกันและกันเป็นประจำ และการให้แก่กัน ข้อสามเป็นข้อที่แก้ง่ายที่สุดในสามข้อ และเป็นข้อที่คนปล่อยผ่านมากที่สุด

การดื้อดึงคืออะไร

เอกสารนิยามไว้ว่า การที่สามีหรือภรรยาไม่ดำรงไว้ซึ่งสิทธิ์ที่จำเป็นของอีกฝ่าย หรือทำร้ายอีกฝ่าย ข้อตัดสินคือเป็นบาปใหญ่ นิยามนี้ครอบคลุมทั้งสองฝ่าย และเอกสารก็ให้ลำดับขั้นไว้ทั้งสองฝั่ง

เมื่อการดื้อดึงมาจากฝ่ายสามี

เอกสารระบุลำดับไว้สามขั้น ขั้นแรกคือการตักเตือน ขั้นที่สองคือการประนีประนอมระหว่างสองฝ่าย และขั้นที่สามคือการยื่นเรื่องไปยังกอฎีย์ หากการดื้อดึงมาจากทั้งสองฝ่าย ให้ยื่นเรื่องไปยังกอฎีย์เช่นกัน

เมื่อการดื้อดึงมาจากฝ่ายภรรยา

ลำดับในฝั่งนี้มาจากตัวบทโดยตรง

وَٱلَّـٰتِى تَخَافُونَ نُشُوزَهُنَّ فَعِظُوهُنَّ وَٱهْجُرُوهُنَّ فِى ٱلْمَضَاجِعِ وَٱضْرِبُوهُنَّ ۖ فَإِنْ أَطَعْنَكُمْ فَلَا تَبْغُوا۟ عَلَيْهِنَّ سَبِيلًا

และบรรดาหญิงที่พวกเจ้าหวั่นเกรงในความดื้อดึงของนางนั้น ก็จงกล่าวตักเตือนนางและทอดทิ้งนางไว้แต่ลำพังในที่นอน และจงเฆี่ยนนาง แต่ถ้านางเชื่อฟังพวกเจ้าแล้ว ก็จงอย่าหาทางเอาเรื่องแก่นาง

quran.com/4:34

ประโยคปิดของช่วงนี้คือเงื่อนไขที่สำคัญที่สุด เมื่อฝ่ายหญิงกลับมา เรื่องต้องจบลงตรงนั้น ไม่มีการเอาคืนต่อ ลำดับที่เอกสารระบุตามอายะฮ์นี้คือ ตักเตือน แล้วจึงแยกที่นอนและงดการมีเพศสัมพันธ์ และขั้นสุดท้ายคือการตีเบา ๆ ด้วยไม้เล็กที่ไม่สร้างอันตรายแก่นาง โดยไม่ถี่ ขั้นที่สามนี้ต้องอ่านพร้อมเงื่อนไขทั้งหมดที่กำกับมันอยู่ ไม่ใช่อ่านลอย ๆ

เงื่อนไขทั้งหมดที่กำกับขั้นสุดท้ายเปิดอ่านให้ครบก่อนสรุปอะไรจากหัวข้อนี้

จากแนวคำวินิจฉัยของ IslamQA (41199, 149359)

เป็นลำดับสุดท้ายเท่านั้น ใช้ได้ต่อเมื่อการตักเตือนและการแยกที่นอนไม่เป็นผล ไม่ใช่ทางเลือกแรกและไม่ใช่การตอบโต้ความไม่พอใจ และเป็น เฉพาะกรณีนุชูซ คือการละเมิดสิทธิ์ที่จำเป็น ไม่ใช่ความเห็นต่างทั่วไป ไม่ใช่เรื่องที่ขัดใจ

ต้องไม่รุนแรงและต้องไม่ทำให้เจ็บ อัลหะสัน อัลบัศรีย์ระบุว่าหมายถึงต้องไม่ทำให้เกิดความเจ็บปวด และมีรายงานจากอิบนุอับบาสว่าอยู่ในระดับการตีด้วยไม้สิวากหรือสิ่งที่คล้ายกัน ห้ามที่ใบหน้า และให้เลี่ยงบริเวณที่บอบบางเช่นศีรษะและท้อง เพราะท่านนบีห้ามการตีที่ใบหน้าโดยทั่วไป

เจตนาไม่ใช่การทำให้เจ็บหรือทำให้อับอาย แต่เป็นการทำให้รู้ตัวว่าได้ละเมิดสิทธิ์ และ สิ่งที่เกินจากนี้คือการละเมิด ไม่ใช่การปฏิบัติตามศาสนา

เส้นที่อิสลามไม่ให้ข้าม

แนวคำวินิจฉัยระบุไว้ตรง ๆ ว่าการตีภรรยาในลักษณะที่ทำให้เลือดออกหรือทำให้นางเจ็บ เป็นสิ่งที่ไม่อนุญาต และเป็นการรุกรานที่เป็นบาป (islamqa 149359) คำตอบเดียวกันระบุด้วยว่า ผู้ที่ถูกทำร้ายแจ้งตำรวจเพื่อให้คุ้มครองตนเองจากการรุกรานของสามีได้ และการขอหย่าเพื่อให้พ้นจากอันตรายที่กำลังเกิดขึ้นเป็นทางที่มีอยู่

เมื่อภรรยาถูกทำร้ายหรือไม่ได้รับสิทธิ์ ทางแยกทางที่ศาสนาเปิดไว้

ส่วนที่ผ่านมาอธิบายว่าศาสนาวางลำดับการแก้ปัญหาไว้อย่างไร แต่สำหรับผู้ที่ถูกทำร้ายจริงหรือไม่ได้รับค่าเลี้ยงดู คำถามที่ตามมาคือจะแยกทางได้หรือไม่ และแยกอย่างไร คำตอบของ IslamQA ตรงกันว่า ถ้าสามีไม่ให้นะฟะเกาะฮ์หรือทำร้ายภรรยา ภรรยาขอแยกทางได้ แต่ทำเองฝ่ายเดียวไม่ได้ (islamqa 265694)

ขั้นแรกคือทวงสิทธิ์ ชัยค์อิบนุญิบรีนตอบผู้ถามว่าภรรยาควรขอให้สามีจัดค่าเลี้ยงดูและที่พักก่อน ถ้าเขายังไม่ทำ จึงเล่าเรื่องต่อกอฎีย์ ซึ่งจะสั่งให้สามีให้สิทธิ์นั้นหรือให้หย่า (islamqa 12496) คำตอบระบุชัดว่าภรรยาไม่มีสิทธิ์ยกเลิกสัญญาสมรสด้วยตัวเองไม่ว่ากรณีใด ในที่ที่ไม่มีผู้พิพากษาที่เป็นมุสลิม ผู้นำชุมชนมุสลิม เช่นอิหม่ามของมัสยิดหลักหรือผู้อำนวยการศูนย์อิสลาม ทำหน้าที่แทนได้ และถ้าอิหม่ามท่านหนึ่งไม่รับพิจารณา ก็ให้หาผู้นำท่านอื่นในประเทศนั้น

ในเรื่องสามีไม่ให้ค่าเลี้ยงดู ผู้รู้เห็นต่างกัน ฮะนะฟีย์และผู้รู้บางท่านไม่ให้ภรรยามีสิทธิ์แยกทางด้วยเหตุนี้ ส่วนมาลิกีย์ ชาฟิอีย์ และฮัมบะลีย์ให้สิทธิ์ โดยชาฟิอีย์และฮัมบะลีย์ถือว่าเป็นทัศนะที่ถูกต้องกว่า เมื่อแยกทางด้วยคำตัดสินเช่นนี้ ผลต่างจากการหย่าตามปกติ การยกเลิกสัญญาโดยคำตัดสิน (ฟะสัค) ไม่นับเป็นหนึ่งในสามครั้งของการหย่า และสามีรับนางกลับเองไม่ได้ ต้องทำสัญญาใหม่โดยได้รับความยินยอมจากนาง (islamqa 133859)

ทางออกเหล่านี้ไม่ขัดกับหะดีษที่เตือนภรรยาไม่ให้ขอหย่าโดยไม่มีเหตุ เพราะตัวบทนั้นพูดถึงกรณีที่ไม่มีเหตุจำเป็นเท่านั้น รายละเอียดอยู่ในตอนที่ 12

นะศีหะฮ์ปิดท้ายจากเดาเราะฮ์

เอกสารปิดท้ายไว้ว่า พื้นฐานของการแก้ปัญหาในชีวิตคู่คือการอดทน พยายามหาทางออก และประนีประนอมต่อกันในความถูกต้อง และอย่าให้การหย่าร้างเป็นทางออกแรก

ตอนต่อไป

ตอนถัดไปว่าด้วยการหย่า ข้อตัดสินห้ากรณี และสิ่งที่ไม่ทำให้การหย่าเกิดผล

ที่มาและการอ้างอิง

เรียบเรียงจาก เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ (فقه النكاح و العشرة) ของทีมวิชาการมุนาดิยา ให้ความรู้โดย อ.คอลิด ศิลปวงษา, อ.ฟาฎิล ศรีจุรี และ อ.อนัส โอรามหลง

1. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 1 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/689194898115d416a73d4efe
2. โอรามหลง อ, ศรีจุรี ฟ, ศิลปวงษา ค. เอกสารประกอบเดาเราะฮ์ ศาสตร์ศิลป์แห่งชีวิตคู่ ครั้งที่ 2 [อินเทอร์เน็ต]. Munadiya; 2025 [อ้างถึง 16 สิงหาคม 2026]. เข้าถึงได้จาก: https://munadiya.org/book/6a6d8094e59e1096fce046a5
3. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 41199 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/41199/hitting-ones-wife
4. อัลกุรอาน An-Nisa' 4:34. Quran.com [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://quran.com/4:34
5. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 149359 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/149359
6. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 265694 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/265694/her-husband-beats-her-and-does-not-spend-on-her-and-there-is-no-muslim-judge-in-her-city
7. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 12496 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/12496
8. Islam Question & Answer. คำตอบที่ 133859 [อินเทอร์เน็ต]. เข้าถึงได้จาก: https://islamqa.info/en/answers/133859

บทความนี้ไม่ใช่คำวินิจฉัยทางศาสนา